Anorexia athletica en killer diets – “gezonde manieren” van zelfdestructie

De verdiensten van diëten en fysieke fitheid dringen steeds verder door tot ons bewustzijn. Hoewel dit op zich een geweldig feit is, wordt er ook steeds vaker in doorgeslagen. In ernstige gevallen leidt overmatig diëten en/of sporten tot zelfuithongering, dwangmatig trainen of een combinatie van beide. De ene indicatie kan de andere zelfs veroorzaken of aanwakkeren.

Killer diets en orthorexia nervosa

Overmatig diëten zie je voornamelijk terug bij de eetstoornis anorexia nervosa. Maar ook mensen die niet aan een psychische aandoening lijden kunnen zeer dwangmatig met hun lichaam of met voeding bezig zijn. Killer diets en orthorexia nervosa zijn twee van de bekendste voorbeelden van dwangmatig eetgedrag dat niet wordt erkend als ziektebeeld. Killer diets zijn diëten die dusdanig streng zijn en zo weinig energie leveren dat ze letterlijk een dodelijke afloop kunnen hebben. Iemand met orthorexia nervosa is zo kritisch op voeding dat steeds meer voedingsmiddelen worden uitgebannen en er in het ergste geval slechts een dieet van biologisch geteelde groenten en fruit overblijft.

Anorexia athletica – sportanorexia

Naast voeding gerelateerde stoornissen komen ook sport- en beweging gerelateerde stoornissen steeds vaker voor. De bekendste vorm van overactief gedrag dat tot een ongezonde en zelfs levensbedreigende diagnose kan leiden is activity anorexia. Activity anorexia staat in Nederland beter bekend als anorexia athletica of sportanorexia. Iemand met anorexia athletica is in tegenstelling tot iemand met anorexia nervosa niet dwangmatig bezig met eten, maar met bewegen. Er hoeft ook niet perse sprake te zijn van een negatief zelfbeeld, maar anorexia athletica kan langzaam maar zeker het leefpatroon binnensluipen.

Kenmerken van anorexia athletica

Anorexia athletica kenmerkt zich door een overactieve leefstijl waarbij de persoon in kwestie aanmerkelijke hoeveelheden calorieën verbrandt door herhaaldelijke lichamelijke inspanningen. Iemand met anorexia athletica past zijn of haar eetpatroon echter niet aan op deze actieve leefstijl. Wanneer iemand met een overactieve leefstijl dusdanig gematigd blijft eten wordt het energiepijl onvoldoende aangevuld en valt de persoon in kwestie af waardoor ondergewicht ontstaat. Uiteindelijk kan zelfs gevaarlijk of levensbedreigend ondergewicht ontstaan.

Onderzoek naar anorexia athletica

Activity anorexia of anorexia athletica werd onlangs onderzocht door doctor David Pierce van de Universiteit van Alberta door middel van een typisch experiment. Ratten werden in een kooi geplaatst met een looprad of renwiel. In eerste instantie kregen ze de mogelijkheid om vrijuit te eten en te bewegen. Vervolgens kregen ze slechts een dagelijkse maaltijd. Verrassend genoeg veranderde het leefpatroon van de ratten daardoor zeer drastisch. Het aantal omwentelingen in het rad steeg van enkele honderden tot duizenden per dag en daarnaast aten de ratten minder. Vele zouden zelfs zijn gestorven als ze op die wijze zouden zijn doorgegaan.

Waarom bewegen ze meer en eten ze minder?

Volgens Darwin’s evolutietheorie proberen dieren te overleven door te migreren wanneer voedsel schaars is. Ze blijven zich vervolgens verplaatsen tot er voldoende voedselaanbod is gevonden. Beweging vergroot dus de kans op het vinden van voedsel. Op die manier kan het gedrag van de ratten worden verklaard.

Wat betekent dit gedrag voor mensen?

De huidige culturele waarden van slankheid en fitness zorgen ervoor dat veel mensen sociale waardering halen uit het uitoefenen van sport en diëten. Op een gegeven moment beginnen de biologische eet- en activiteitsmechanismen te werken en worden de oorspronkelijke doelen en motivaties irrelevant. Volgens doctor David Pierce leidt dit gegeven tot een problematisch gedragspatroon waarbij hetgeen mensen denken zeer misleidend kan zijn. Zo ontkende een patiënt met anorexia athletica dat ze überhaupt trainde en zei ze dat ze alleen hield van wandelen. Na doorvragen bleek ze te lopen naar het winkelcentrum – vijf kilometer ver weg, vier of vijf keer per dag. Een zorgvuldige beoordeling van feitelijk gedrag, in aanvulling op wat mensen denken of voelen, is dus zeer belangrijk.

Gerelateerde artikelen

Anorexia Nervosa – wat is het en wat zijn de symptomen?
Pro-ana en Pro-mia – populair en levensbedreigend
Eetstoornissen niet begrepen en symptomen niet herkent door huisartsen